Politie en civiele aansprakelijkheid: de Italiaanse wet die de AI-verordening uitvoert

De Europese AI-verordening dringt nu door tot in de details van het Italiaanse recht op twee terreinen die tot nu toe onbeschreven bleven. In het Staatsblad van 15 september 2026 verscheen wetsbesluit nr. 160 van 9 september 2026, ter uitvoering van de delegatie in wet 132/2025. De tekst telt 22 artikelen verdeeld over drie titels, stemt de nationale regels af op EU-verordening 2024/1689 en legt de inwerkingtreding vast op 30 september 2026. Daarmee pakt hij twee van de lastigste kwesties aan: het gebruik van deze systemen door de politie en het stelsel van straf- en civielrechtelijke aansprakelijkheid.

Op het vlak van de openbare veiligheid wordt realtime biometrische identificatie op afstand gebonden aan rechterlijke toestemming, voor het opsporen van voortvluchtigen of verdachten van strafbare feiten met een maximumstraf van vier jaar of meer (volgens de reconstructies in de vakpers), terwijl gezichtsherkenning achteraf beperkt blijft tot de fase na het plegen van een feit. Het opbouwen van biometrische databanken door ongericht afbeeldingen van het internet te verzamelen wordt uitdrukkelijk verboden, en de verplichting van gekwalificeerde menselijke tussenkomst bij ondersteunde beslissingen wordt bevestigd. Voor de straf- en civielrechtelijke aansprakelijkheid voegt het besluit artikel 437-bis toe aan het wetboek van strafrecht — met als opschrift «Nalaten veiligheidsmaatregelen te treffen in systemen voor kunstmatige intelligentie en onrechtmatige wijziging van systemen» — en verruimt het de bestuurlijke aansprakelijkheid van organisaties op grond van wetsbesluit 231/2001. Civielrechtelijk bepaalt het kader dat overeenstemming met de Europese verordening op zichzelf de aansprakelijkheid van de gedaagde niet uitsluit, en het voert een sleutelbeginsel in: «het causaal verband tussen de overtreding en de schade wordt vermoed, behoudens tegenbewijs».

Eén beperking moet worden benoemd: het rechtstreeks raadplegen van het portaal van het Staatsblad leverde de structuurindex, de metadata en de indeling in 22 artikelen op, maar niet de volledige tekst van de afzonderlijke bepalingen. De specifieke details over de duur van de vrijheidsstraffen, de tabellen met geldboetes in eenheden, de drempel van vier jaar en de procedurele termijnen (zoals het automatisch wissen van biometrische gegevens na 7 dagen of de termijn van 30 dagen voor verzekeringsinformatie) komen uit reconstructies van vakmedia — waaronder Il Sole 24 Ore NT+ Diritto, Paradigma en Diritto.it — die grotendeels overeenstemmen, al noemen enkele samenvattingen afwijkende strafmaten. De volledige verificatie van deze uitvoeringsdetails en van de exacte formulering van de verwijzingen naar de wetboeken hangt af van de volledige tekst en van toekomstige bestuurlijke richtsnoeren.

Dat het debat is verschoven van enthousiasme over generatieve tools naar procesrechtelijke vermoedens en grenzen aan politieoptreden, laat de werkelijke reikwijdte van kunstmatige intelligentie zien: geen abstracte entiteit, maar een toepassingsgebied van het gewone recht waarin individuele bescherming en veiligheidsbelangen tegen elkaar moeten worden afgewogen. — Olya