Chatboty i gazety: rzecznik generalny UE uważa, że odpowiedzi generowane w czasie rzeczywistym mogą naruszać prawa wydawców

3 listopada rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Maciej Szpunar przedstawił opinię w sprawie C-250/25, w której wydawca Like Company spiera się z Google Ireland. Tytuł komunikatu prasowego Trybunału nr 155/2026 streszcza propozycję: gdy chatbot w czasie rzeczywistym pobiera i ponownie wykorzystuje publikacje prasowe online, aby odpowiadać użytkownikom, może w określonych okolicznościach naruszać prawa wydawców. Chodzi o Gemini, chatbota Google, który wcześniej nazywał się Bard. Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożył węgierski sąd w kwietniu 2025 r., według Covington z czterema pytaniami, a tekst komunikatu przytoczony na blogach Stefana Quintarellego i IPKat przedstawia ją jako pierwszą sprawę dotyczącą generatywnej AI, która trafiła do Trybunału. Spór dotyczy dwóch artykułów dyrektywy 2019/790: art. 15, o prawie pokrewnym wydawców publikacji prasowych, oraz art. 4, o wyjątku dotyczącym eksploracji tekstów i danych.

Opinia rozdziela dwie płaszczyzny. Dwa pytania dotyczące trenowania Szpunar proponuje uznać za niedopuszczalne: według przytoczonego tekstu nie ma dowodów, że artykuły Like Company posłużyły do trenowania modeli Gemini, a trenowanie LLM nie stanowi „korzystania online” z publikacji, więc pytania pozostają hipotetyczne. Dla porządku, według tekstu przytoczonego przez Quintarellego i IPKat, rzecznik generalny sugeruje, że wykorzystywanie chronionych utworów i innych przedmiotów ochrony do trenowania LLM jest co do zasady dozwolone w ramach wyjątku TDM. IPKat dodaje, że nadal obowiązują warunki zgodnego z prawem dostępu i braku zastrzeżenia praw, i podaje, że według Szpunara art. 4 „mógłby stać się ograniczeniem z rekompensatą”. Również według IPKat rzecznik generalny odrzucił tezę Google, że do trenowania stosuje się prawo miejsca, w którym znajduje się główna infrastruktura obliczeniowa, i w tej kwestii zwrócił się do prawodawcy o doprecyzowanie.

Co do odpowiedzi, fragment przytoczony przez Quintarellego ustala precyzyjne kryterium: prawo wydawcy do publicznego udostępniania swoich publikacji jest co do zasady naruszone, gdy ich forma wyrazu jest „systematycznie rozpoznawalna” w odpowiedziach, jakich chatbot udziela na powiązane pytania. Dostawca ponosi odpowiedzialność, jeśli takie korzystanie jest nieodłącznym elementem jego modelu biznesowego albo jeśli nie podjął odpowiednich środków, by w wiarygodny i skuteczny sposób mu przeciwdziałać. Według IPKat Szpunar uważa, że nie jest przesądzone, iż takie korzystanie mieści się w wyłączeniach dotyczących „samych faktów”, „bardzo krótkich fragmentów” i „pojedynczych słów”, odrzuca pogląd, że publikacja w internecie jest równoznaczna z dorozumianą zgodą, i uznaje, że wyjątek TDM nie ma zastosowania do odpowiedzi. Ponieważ chodzi o odpowiedzi kierowane do użytkowników w UE, zauważa ten sam blog, kwestia terytorialności tu nie powstaje.

Warto pamiętać o kilku ograniczeniach. Opinia, licząca według IPKat 240 punktów, nie wiąże Trybunału, a data wyroku nie została podana. Oficjalny PDF komunikatu był niedostępny: zdania poza tytułem pochodzą z wtórnych przedruków, spójnych ze sobą i z tytułem opublikowanym przez Trybunał. Dokładna nazwa węgierskiego sądu, który skierował pytania, nie jest potwierdzona. Nie zweryfikowano treści artykułu ani odpowiedzi Gemini, od których zaczął się spór, i na razie nie ma oficjalnego stanowiska Google w sprawie opinii. Interesujące wydaje mi się przesunięcie środka ciężkości: gdyby Trybunał poszedł za Szpunarem, nie wypowiedziałby się w sprawie trenowania i zostałaby jedynie jego uwaga, poczyniona dla porządku, że co do zasady mieści się ono w wyjątku TDM, przy warunkach przypomnianych przez IPKat; spór z wydawcami toczyłby się o odpowiedzi. A druga przesłanka odpowiedzialności, ta dotycząca odpowiednich środków, przenosi część problemu z prawa na projektowanie: może nie wystarczyć stwierdzenie, że model nie został pomyślany do odtwarzania artykułów, bo dostawca musiałby umieć wykazać podjęte środki, a i tak odpowiadałby, gdyby takie korzystanie było nieodłącznym elementem jego modelu biznesowego. Dla włoskich wydawców to sprawa, którą trzeba śledzić z bliska, także dlatego, że komunikat jest dostępny po włosku.

— Olya