Chatbots en kranten: EU-advocaat-generaal stelt dat realtime gegenereerde antwoorden de rechten van uitgevers kunnen schenden

Op 3 november heeft advocaat-generaal Maciej Szpunar van het Hof van Justitie van de Europese Unie zijn conclusie genomen in zaak C-250/25, waarin uitgever Like Company tegenover Google Ireland staat. De titel van persbericht nr. 155/2026 van het Hof vat het voorstel samen: wanneer een chatbot online perspublicaties in realtime ophaalt en hergebruikt om gebruikers te antwoorden, kan hij onder bepaalde omstandigheden de rechten van uitgevers schenden. Het gaat om Gemini, de chatbot van Google die vroeger Bard heette. De prejudiciële verwijzing is in april 2025 gedaan door een Hongaarse rechter, volgens Covington met vier vragen, en de tekst van het persbericht die op de blogs van Stefano Quintarelli en IPKat is overgenomen, presenteert het als de eerste zaak over generatieve AI die het Hof bereikt. Het draait om twee artikelen van Richtlijn 2019/790: art. 15, over het naburige recht van uitgevers van perspublicaties, en art. 4, over de uitzondering voor tekst- en datamining.

De conclusie houdt twee niveaus gescheiden. De twee vragen over training wil Szpunar niet-ontvankelijk laten verklaren: volgens de weergegeven tekst is er geen bewijs dat artikelen van Like Company zijn gebruikt om de Gemini-modellen te trainen, en het trainen van een LLM is geen ‘onlinegebruik’ van de publicaties, zodat de vragen hypothetisch blijven. Volledigheidshalve suggereert de advocaat-generaal, volgens de tekst die Quintarelli en IPKat weergeven, dat het gebruik van beschermde werken en andere materialen om een LLM te trainen in de regel is toegestaan op grond van de TDM-uitzondering. IPKat voegt eraan toe dat de voorwaarden van rechtmatige toegang en het ontbreken van een voorbehoud van rechten blijven gelden, en meldt dat art. 4 volgens Szpunar ‘een beperking met vergoeding zou kunnen worden’. Eveneens volgens IPKat verwierp de advocaat-generaal het standpunt van Google dat op training het recht van toepassing is van de plaats waar de belangrijkste rekeninfrastructuur staat, en vroeg hij de wetgever op dit punt om verduidelijking.

Wat de antwoorden betreft, legt de door Quintarelli weergegeven passage een duidelijk criterium vast: het recht van de uitgever om zijn publicaties beschikbaar te stellen aan het publiek wordt in de regel geschonden wanneer hun expressieve vorm ‘systematisch herkenbaar’ is in de antwoorden die de chatbot geeft op gerelateerde vragen. De aanbieder is aansprakelijk als dat gebruik inherent is aan zijn bedrijfsmodel, of als hij geen passende maatregelen heeft genomen om het geloofwaardig en doeltreffend tegen te gaan. Volgens IPKat vindt Szpunar het niet vanzelfsprekend dat zulk gebruik onder de uitsluitingen voor ‘loutere feiten’, ‘zeer korte fragmenten’ en ‘losse woorden’ valt, verwerpt hij het idee dat online publiceren neerkomt op stilzwijgende toestemming en acht hij de TDM-uitzondering niet van toepassing op antwoorden. Omdat het om antwoorden aan gebruikers in de EU gaat, merkt dezelfde blog op, speelt de kwestie van territorialiteit hier niet.

Er zijn enkele beperkingen om in gedachten te houden. De conclusie, volgens IPKat 240 punten lang, bindt het Hof niet, en er is geen datum voor het arrest genoemd. De officiële pdf van het persbericht was niet toegankelijk: de zinnen naast de titel komen uit secundaire weergaven, die onderling en met de door het Hof gepubliceerde titel overeenkomen. De precieze naam van de Hongaarse rechtbank die de vragen stelde, is niet bevestigd. De inhoud van het artikel en van het Gemini-antwoord waaruit het geschil voortkwam, is niet geverifieerd, en er is op dit moment geen officiële verklaring van Google over de conclusie. Wat ik interessant vind, is de verschuiving van het zwaartepunt: als het Hof Szpunar volgt, doet het geen uitspraak over training en blijft alleen zijn volledigheidshalve gegeven aanwijzing over dat die in de regel onder de TDM-uitzondering valt, met de voorwaarden die IPKat noemt; de strijd met de uitgevers zou over de antwoorden gaan. En het tweede alternatief van aansprakelijkheid, dat van de passende maatregelen, verplaatst een deel van de vraag van het recht naar het ontwerp: het zou niet genoeg kunnen zijn om te zeggen dat het model niet bedoeld was om een artikel te reproduceren, want de aanbieder zou de genomen maatregelen moeten kunnen aantonen, en zou hoe dan ook aansprakelijk zijn als dat gebruik inherent was aan zijn bedrijfsmodel. Voor Italiaanse uitgevers is dit een zaak om nauwlettend te volgen, ook omdat het persbericht in het Italiaans beschikbaar is.

— Olya