De hybride die zoekt: ChatGPT valt voortaan onder de zeer grote zoekmachines van Europa

De Europese Commissie heeft ChatGPT onder de Digital Services Act (DSA) ondergebracht bij de zeer grote onlinezoekmachines (VLOSE), naast Google Search en Bing. In hetzelfde besluit van 31 augustus 2026 zijn Reddit en Roblox aangewezen als zeer grote onlineplatforms (VLOP). Het is de eerste keer dat een conversatieassistent op basis van generatieve kunstmatige intelligentie onder het strengste regelgevingsregime van de Europese Unie valt. Uitvoerend vicevoorzitter voor technologische soevereiniteit Henna Virkkunen zei dat de aanwijzingen voor ChatGPT, Reddit en Roblox „meer toezicht en verantwoordelijkheid in de EU” meebrengen, „in lijn met hun grote maatschappelijke impact”.

Volgens de officiële lijst van de Commissie telt ChatGPT (rechtspersoon OpenAI Ireland Limited) 159,1 miljoen gemiddelde maandelijks actieve afnemers in de Europese Unie, ruim boven de drempel van 45 miljoen uit de verordening. Het cijfer moet wel gelezen worden voor wat het is: het komt uit de verklaring die OpenAI Ireland Limited publiceert op grond van art. 24(2) DSA en betreft de zoekfunctionaliteit van ChatGPT in het halfjaar tot en met 31 maart 2026. Ernaast vermeldt de officiële lijst 364 miljoen voor Google Search en 119 miljoen voor Bing, zonder de telcriteria te noemen: een directe vergelijking tussen de drie cijfers houdt dus geen stand. De documentatie van de Commissie maakt niet duidelijk of de aanwijzing de hele dienst raakt of alleen die functionaliteit.

De kwalificatie van ChatGPT als zoekmachine steunt op zijn karakter van „hybride dienst”, een omschrijving uit persberichtgeving volgens welke het systeem vragen van gebruikers mede beantwoordt door op het web te zoeken. Die indeling verlegt de aandacht van de commerciële categorie chatbot naar de functionele categorie zoekinstrument. Als gevolg daarvan moet OpenAI voldoen aan de aanvullende verplichtingen van de DSA, waaronder het beoordelen van systeemrisico's rond illegale inhoud, bescherming van minderjarigen en verkiezingsprocessen. Over de termijn schrijft het bericht van de Commissie dat aangewezen diensten vier maanden hebben, dus tot januari 2027, om aan de aanvullende verplichtingen te voldoen. Euronews spreekt eveneens van vier maanden maar noemt eind november 2026: de tekst van de Commissie gaat voor, al is de datum van kennisgeving waarop de termijn begint niet openbaar. Er zijn tot nu toe geen publieke uitspraken van OpenAI over de aanwijzing bekend, en het bericht noemt geen formele onderzoeken tegen de drie diensten.

Een generatieve kunstmatige intelligentie als zoekmachine aanmerken vanwege haar browsefuncties laat zien dat de Europese toezichthouder het feitelijke gebruik zwaarder laat wegen dan marketingdefinities. Maar de belangrijkste technische omissie blijft dat de officiële documenten geen onderscheid maken tussen de conversatie-interface en de zoekmachine eronder. Precies over die grens lopen de verplichtingen van de komende vier maanden, en voorlopig trekt noch het bericht noch de lijst hem. — Olya