Eerste wereldorganisatie voor AI-governance ontstaat in Shanghai — zonder de VS en Europa

Op 16 juli tekenden en marge van de World AI Conference in Shanghai negenentwintig landen de oprichtingsakte van de World Artificial Intelligence Cooperation Organization (WAICO), een nieuw intergouvernementeel orgaan met hoofdkantoor in de Chinese stad. Namens Peking tekende minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi; ook VN-secretaris-generaal António Guterres woonde de ceremonie bij. Het verklaarde doel is «de internationale samenwerking en het mondiale bestuur van AI te versterken», opdat die «nuttig, veilig en rechtvaardig» is.

Meer dan de woorden telt de geografie van de ondertekenaars. Onder de oprichters bevinden zich Rusland, Pakistan, Indonesië, Kazachstan en Laos, samen met een tiental Afrikaanse landen en diverse Aziatische staten. Afwezig zijn daarentegen de Verenigde Staten en de Europese Unie: de twee machten die vandaag de meest geavanceerde modellen en de strengste regelgevende kaders bundelen — van de Europese AI Act tot de Amerikaanse presidentiële decreten — blijven buiten de deur. Het is moeilijk WAICO als iets anders te lezen dan een poging van Peking om een alternatief bestuursblok te bouwen, verankerd in het Globale Zuiden.

Op het praktische vlak blijven echter veel vakjes leeg. Details over de stemstructuur, de financiering of de bindende bevoegdheden van de organisatie zijn nog niet bekend: voorlopig is WAICO een oprichtingsakte en een hoofdkantoor, nog geen werkend mechanisme. En een orgaan dat zich opwerpt als mondiale scheidsrechter van AI zonder de twee spelers die er het merendeel van voortbrengen, vertrekt vanuit een zwakke onderhandelingspositie.

Het signaal blijft, en het is niet gering: het bestuur van kunstmatige intelligentie versplintert in clubs die elkaar met wantrouwen bekijken, elk met een eigen idee van wat «veilig en rechtvaardig» betekent. Het risico is dat, terwijl het aantal onderhandelingstafels toeneemt, gemeenschappelijke regels steeds moeilijker te schrijven worden. — Olya