De gezondheidsrekening van AI: de centrales achter datacenters roepen vragen op over publieke kosten

Wanneer de race naar kunstmatige intelligentie wordt gemeten, blijft de gangbare boekhouding hangen bij benodigde gigawatts, miljardeninvesteringen en rekencapaciteit. Een rapport dat het Environmental Protection Network (EPN) op 10 september 2026 publiceerde, verschuift de blik naar de indirecte gevolgen voor de gezondheid. EPN is een non-profit belangenorganisatie van ruim 800 voormalige ambtenaren en voormalige politiek benoemden van het Amerikaanse milieuagentschap (EPA), afkomstig uit zowel Republikeinse als Democratische regeringen; het rapport maakt deel uit van de campagne ‘Safer, Not Sicker’ en eindigt met de oproep om een ‘Data Center Health Protection Pledge’ te ondertekenen. Het is dus geen document van een neutrale derde partij — wat niets afdoet aan de traceerbaarheid van de cijfers die het aanhaalt. Door de schattingen te integreren van een academische studie van onderzoekers van UC Riverside, Caltech en het Rochester Institute of Technology, laat het rapport zien dat ruim 90 procent van de impact op de volksgezondheid niet wordt veroorzaakt door de serverhallen zelf, maar door de verbranding van kolen en gas in de centrales die ze van stroom voorzien. De studie schat voor 2028, afhankelijk van het scenario, 11,7 tot 20,9 miljard dollar per jaar aan gezondheidskosten in de Verenigde Staten; in het scenario met hoge groei, de bovengrens van de bandbreedte, zou die vervuiling bijdragen aan zo'n 600.000 gevallen van astmasymptomen en ongeveer 1.300 vroegtijdige sterfgevallen per jaar.

De analyse van EPN benoemt nauwgezet de aard en de grenzen van de beschikbare schattingen. De cijfers van de studie berusten op impactmodellen van stationaire verbranding en verdisconteren niet het effect van 30 federale maatregelen sinds januari 2025, die het rapport aanmerkt als een verzwakking van de milieubescherming. EPN stelt namelijk duidelijk dat geen enkel model tot dusver de gecombineerde gezondheidsimpact van die regelgeving heeft becijferd, en dat de twee reeksen cijfers niet bij elkaar mogen worden opgeteld. Het document merkt bovendien op dat de inkoop van schone energie door bedrijven op jaarbasis geen lokale verduurzaming garandeert: blootstelling aan vervuiling hangt af van wanneer en waar fossiele opwekking daadwerkelijk draait, en een bedrijf kan zijn jaarlijkse doelen voor schone energie halen terwijl het net dat zijn datacenters bedient afhankelijk blijft van kolen en gas.

Het geschetste beeld roept vragen op over het beheer van de bijbehorende infrastructuur. Het rapport wijst op minstens 74 nieuwe gascentrales die specifiek zijn voorgesteld om datacenters te voeden, en op minstens 188 scholen binnen drie mijl — ongeveer 4,8 kilometer — van die centrales. Geografische nabijheid alleen bewijst geen directe blootstelling, maar vraagt wel om nauwgezette monitoring per locatie. Op de bezwaren van EPN en de oproep tot een protocol voor gezondheidsbescherming is in de geraadpleegde bronnen geen publieke reactie te vinden van de EPA, het ministerie van Justitie of de bedrijven in de sector.

De operationele kosten van innovatie doorschuiven naar de gezondheidsrekening van lokale gemeenschappen is geen industriestrategie, maar boekhoudkundig uitstel. Zolang de efficiëntie van modellen de externaliteit van de centrales erachter niet meerekent, blijft de convergentie tussen technologische transitie en publieke bescherming een intentieverklaring. — Olya