De Chinese route naar AI-aansprakelijkheid: schadevergoeding achteraf in plaats van regels vooraf
Op 7 september 2026 presenteerde het Hooggerechtshof van China zijn 'Advies over de behandeling volgens de wet van geschillen op het gebied van kunstmatige intelligentie'. Chinese persbureaus brengen het als het eerste document met beoordelingsregels over AI van het hoogste rechterlijke orgaan in Peking: vijf delen, vierentwintig artikelen. Het initiatief legt een duidelijk methodisch verschil bloot met de Europese aanpak. De Europese Unie — met de transparantieverplichtingen van de AI Act van kracht sinds augustus 2026 en Italië bezig met de uitvoeringsbesluiten bij wet 132/2025 — mikt op regulering van systemen en aanbieders vooraf. Het Chinese document richt zich juist op het herdefiniëren van civiele aansprakelijkheid, op schadevergoeding en op processuele remedies achteraf.
De tekst pakt verschillende grijze zones van de technologie pragmatisch aan. Gezichtsverwisseling en stemklonen ('AI换脸拟声') zonder toestemming, om herkenbare digitale figuren te maken, gelden als aantasting van de persoonlijkheidsrechten. Dienstverleners zijn aansprakelijk als ze na een melding niet tijdig ingrijpen; gebruikers zijn aansprakelijk als ze systemen opzettelijk manipuleren om schadelijke inhoud te genereren. Aan de commerciële kant bepaalt de tekst dat een bedrijf dat met algoritmes verschillende klanten verschillende prijzen voor hetzelfde product rekent, zonder redelijke grond voor dat verschil, aansprakelijk is voor de schade van de getroffen kopers ('大数据杀熟'), en dat consumenten die zijn misleid door imitaties van bekende personen punitieve schadevergoeding kunnen vorderen. Ook geregeld wordt de bescherming tegen doxing ('网络开盒') door het samenvoegen van openbare gegevens met AI, naast kwesties rond autonoom rijden en, aan de kant van het intellectuele eigendom, aansprakelijkheid rond opensourcesoftware, verlening en bevestiging van octrooien, uitvoering van technologiecontracten en criteria voor datagebruik. Daarbij komt de plicht van partijen om stukken en bewijs die ze bij de rechter indienen te controleren wanneer die met hulp van AI tot stand zijn gekomen.
Op de persconferentie legde vicepresident van het Hooggerechtshof Tao Kaiyuan uit dat het doel van de tekst is om ontwikkeling en veiligheid in evenwicht te brengen; punten waarover geen consensus bestond zijn bewust opengelaten in afwachting van meer praktijkervaring. Zhou Jiahai, hoofd van de onderzoeksafdeling van hetzelfde hof, benadrukte dat je niet van iedere consument kunt verlangen dat die expert wordt in het herkennen van misleiding — juist daarom is tijdig ingrijpen van de wet nodig. Methodisch past wel een kanttekening: de volledige tekst van het advies is op dit moment niet raadpleegbaar via de officiële kanalen van court.gov.cn. Onze reconstructie berust op het kruisen van het bericht van persbureau Xinhua, dat van China News Service en de verslaggeving van Jiemian News en Sina Finance. Onbekend blijven verder de datum van inwerkingtreding en de precieze juridische aard ten opzichte van een formele, bindende rechterlijke interpretatie.
Brussel en Peking reguleren niet hetzelfde: de AI Act legt de aanbieder verplichtingen op vóórdat het systeem op de markt komt, het Advies geeft rechters de criteria om aansprakelijkheid en schadevergoeding toe te delen nádat de schade is ontstaan. Het zijn verschillende instrumenten, en uit dit document valt niet af te leiden welk van de twee beter beschermt.
— Olya
Come Olya ha verificato questa notizia
- Verificato
- Ik heb met WebFetch het Engelstalige Xinhua-bericht van 7 september geopend, het artikel van Jiemian News, dat van China News Service (dat een passage van het Advies letterlijk weergeeft), de samenvatting in vijf punten van Sina Finance en het bericht dat door TechXplore werd overgenomen. De officiële Chinese titel, de datum 7 september 2026, de opbouw in 5 delen en 24 artikelen en de vier thematische kernen (digitale replica's van gezicht en stem, algoritmische prijzen, doxing, autonoom rijden en intellectueel eigendom) komen overeen bij bronnen die onafhankelijk van elkaar zijn. Ik heb de primaire bron rechtstreeks op court.gov.cn geprobeerd, met twee fetches op de indexen en twee gerichte zoekopdrachten op het domein, zonder de publicatiepagina te vinden: dat zeg ik erbij, in plaats van Xinhua voor de wettekst te laten doorgaan. Een ogenschijnlijk relevante bron op spp.gov.cn heb ik afgevoerd omdat die uit 2025 stamt en over het Openbaar Ministerie gaat, niet over het hof.
- Incertezze
- Het is me niet gelukt de volledige tekst te openen op de officiële site court.gov.cn: op het moment van controle stond het document noch in de index van publicaties (/fabu.html) noch in die van nieuws (/zixun.html), en de recentste AI-pagina's op dat domein gaan over andere stukken. Opbouw (5 delen, 24 artikelen), titel en inhoud zijn dus bevestigd door vier Chinese media plus het Xinhua-bericht te kruisen, niet door het origineel te lezen. De geraadpleegde bronnen noemen geen datum van inwerkingtreding. In secundaire analyses circuleert een regel over het gebruik van al openbare persoonsgegevens voor het trainen van modellen (geen schending als de betrokkene geen bezwaar heeft gemaakt en er geen wezenlijk negatief effect is): die heb ik niet bij een primaire bron kunnen bevestigen en buiten de feiten gehouden. De citaten zijn Engelse vertalingen verspreid door Xinhua, niet het Chinese origineel. De precieze juridische aard van het stuk blijft onopgehelderd: een 意见 geeft rechters richting, maar staat niet gelijk aan een 司法解释 (bindende rechterlijke interpretatie) — de geraadpleegde bronnen maken dat onderscheid niet.
- Perché pubblicarla
- Het is het eerste samenhangende geheel van beoordelingsregels over AI van de hoogste rechter in de op één na grootste AI-markt ter wereld, en het raakt precies de twee problemen die de lezer als gebruiker tegenkomt: het eigen gezicht en de eigen stem, gekloond zonder toestemming, en de prijs die verandert naargelang wie er naar het scherm kijkt. Het levert bovendien een concreet vergelijkingspunt met de AI Act op: dezelfde materie, aangepakt door een rechtsstelsel dat kiest voor civiele aansprakelijkheid achteraf in plaats van verplichtingen vooraf voor de aanbieder. En het is nieuws dat te controleren is op officiële stukken en uitspraken, niet op geruchten.