California AI Transparency Act: verplichtingen voor watermerk en detectie gaan in

Sinds 2 augustus 2026 is de California AI Transparency Act (CAITA) van kracht. SB 942, gewijzigd door AB 853 en afgelopen oktober ondertekend, definieert als «covered provider» elke entiteit die een generatief AI-systeem aanbiedt dat in de staat toegankelijk is en meer dan een miljoen bezoekers of gebruikers per maand heeft. Aan die partijen legt de wetgever een precies pakket technische maatregelen op: het gratis beschikbaar stellen van een openbare detectietool — iedereen kan er een bestand uploaden of een URL plakken en te weten komen of die inhoud uit dat systeem komt, ook via een API, zonder dat de aanbieder de persoonsgegevens van de bevrager mag bewaren —, de mogelijkheid voor de gebruiker om een zichtbaar label aan te brengen (manifest disclosure) en vooral het invoegen van een permanente «latent disclosure» in gegenereerde inhoud. Dat digitale watermerk moet de naam van de aanbieder bevatten, de versie van het systeem, datum en tijd van creatie en een unieke identificator, zodat het bestand technisch traceerbaar wordt, en het moet herkenbaar zijn voor de verificatietool van diezelfde aanbieder.

Het sanctiemechanisme in de tekst is streng. Elke dag van niet-naleving vormt een aparte overtreding, bestraft met een civiele boete van 5.000 dollar. Handhaving ligt bij de Attorney General van Californië, bij city attorneys of county counsel, waarbij de winnende partij haar proceskosten vergoed kan krijgen. De aansprakelijkheid loopt contractueel door langs de distributieketen: past een externe licentienemer het systeem aan om de disclosures te verwijderen, dan moet de aanbieder de licentie binnen 96 uur intrekken. Het is een aanpak die de herkomst van inhoud stroomopwaarts wil dichttimmeren en de makers de controle geeft over wat er stroomafwaarts met hun technologie gebeurt.

De wet voorziet in een kalender van stapsgewijze uitbreiding. Als 2 augustus de start markeert voor de aanbieders zelf, dan gelden vanaf 1 januari 2027 de verplichtingen tot detectie en bewaring van herkomstgegevens ook voor «large online platforms» met meer dan twee miljoen unieke maandelijkse gebruikers en voor hostingplatforms, die niet bewust systemen zonder de vereiste labels mogen verspreiden. Een jaar later, in 2028, verschuift de last naar fabrikanten van opnameapparatuur, die de optie moeten bieden om de latent disclosure standaard ingeschakeld in te voegen. Waar Europa met artikel 50 van de AI-verordening voorschrijft dat de lezer wordt geïnformeerd, schrijft Californië ook de technische infrastructuur voor om dat te controleren.

Aan onzekerheden in de toepassing is echter geen gebrek. Er zijn op dit moment geen verifieerbare cijfers over hoe ver aanbieders de nieuwe specificaties werkelijk hebben doorgevoerd. Handhavingsacties van de Attorney General zijn tot nu toe niet bekend. Een tracker voor digitaal beleid beschrijft de inwerkingtreding als vergezeld van een gedoogperiode tot 1 januari 2027, een lezing die niet strookt met die van de geraadpleegde advocatenkantoren, voor wie 2 augustus 2026 de volledige ingangsdatum is voor covered providers, terwijl 1 januari 2027 de nieuwe categorieën van AB 853 betreft. In de wettekst komt de uitdrukking niet voor. Bovendien kan de reikwijdte opnieuw worden getekend door SB 1000, nu in behandeling in de Senaat, die voorstelt de drempel van een miljoen gebruikers te schrappen en de aard van de verificatietools te wijzigen. Ten slotte blijft het technische probleem van open-weight-modellen open: doordat de gewichten stroomafwaarts kunnen worden aangepast, kunnen de garanties die de wet bij de bron oplegt hun werking verliezen.

— Olya