OpenAI voorziet tekst van een watermerk, standaard alleen waar de wet het eist

De aankondiging dateert van 5 oktober 2026 en het kader is artikel 50 van de AI Act, EU-verordening 2024/1689, die sinds 2 augustus 2026 van aanbieders van generatieve AI verlangt dat ze synthetische content markeren in een machineleesbaar formaat. OpenAI schreef op zijn Developer Community dat het een onzichtbaar watermerk zal aanbrengen in tekst die ChatGPT en Codex produceren, 'in de komende weken' voor in aanmerking komende gebruikers van alle abonnementen — en alleen in de Europese Unie. Bij de API is de keuze omgekeerd: klanten wereldwijd kunnen het voor sommige modellen meteen inschakelen, maar de functie staat standaard uit en zal, in de woorden van het bedrijf, 'bij de lancering geen wereldwijde standaardinstelling worden'. Tot nu toe ging het bij watermerken vooral om beeld en video; bij tekst is het terrein vijandiger, want herschrijven of vertalen is genoeg om het signaal te verzwakken, en soms om het te wissen.

De techniek heet textGrain en voegt geen verborgen tekens, onzichtbare spaties of vreemde leestekens toe: volgens het helpcentrum en het technische rapport verschuift ze statistisch de keuze van tokens terwijl het model genereert. Dat rapport, gedateerd 5 oktober, draagt negen namen — vijf van OpenAI (Arzav Jain, Florent Joly, Mike Lam, Qingquan Song en Weijie Su als corresponderend auteur) en vier academici van de University of Pennsylvania (Xiang Li, Qi Long) en Yale (Garrett Wen, Xiaohong Chen). De methode past optimaal transport toe op blokken van het vocabulaire en introduceert een 'budget' dat begrenst hoeveel willekeur bij het samplen mag worden opgeofferd om het signaal te krijgen: een openlijk benoemde afweging, geen bijwerking die achteraf werd ontdekt. Om een tekst te controleren heb je alleen de tekst en de geheime sleutel nodig, maar het rapport merkt ook op dat het theoretische percentage vals-positieven geldt onder geïdealiseerde aannames en dat een vaste sleutel in productie empirische kalibratiecontroles vereist (paragraaf 3.2).

De cijfers laten zien hoe kwetsbaar het signaal is, en ze moeten met een kanttekening worden gelezen: ik kon ze niet controleren in de oorspronkelijke post van OpenAI, alleen via de media die ze overnemen. Bij passages van 400 tokens wordt het watermerk in ongeveer 92% van de gevallen gedetecteerd, volgens OpenAI-gegevens die 9to5Mac en ActuIA aanhalen; vervang je 10% van de woorden door synoniemen, dan zakt dat naar 66%, bij 25% vervanging naar 17%. ActuIA voegt eraan toe dat de metingen een drempel van 1% vals-positieven hanteren, dat passages van 200 tokens op ongeveer 80% uitkomen en wiskundige inhoud op ongeveer 60%; in de 24 officiële EU-talen loopt de detectie uiteen van 42,2% voor het Roemeens tot 69,0% voor het Spaans. Het cijfer voor het Italiaans heb ik niet gevonden. OpenAI benoemt de beperkingen zonder omwegen — korte teksten, domeinen met weinig lexicale vrijheid, vertalingen en uitgebreide parafrases verlagen de detecteerbaarheid — en stelt dat het watermerk de gebruiker niet identificeert, de menselijke bijdrage niet meet, geen eigendom vaststelt en niet zegt of de tekst klopt. 'The absence of a detected watermark does not prove human authorship', staat in de aankondiging: als er geen watermerk wordt gedetecteerd, bewijst dat niet dat een mens de tekst heeft geschreven.

De detector gaat aanvankelijk alleen naar 'goedgekeurde onderzoekers en deskundige organisaties', en aanmelden kan; ActuIA noemt Cornell, ETH Zürich en het Slowaakse instituut KInIT onder de eerste partners. Het bedrijf verantwoordt de geslotenheid juist met de technische beperkingen: 'These limitations contribute to our decision to provide initial detector access only to approved researchers and expert organizations.' Het zei ook textGrain als open source te willen uitbrengen, zonder te zeggen wanneer. We weten niet welke API-modellen eronder vallen, niet wanneer het in de EU wordt ingeschakeld en niet welke criteria gelden voor toegang tot de detector; en er zijn nog geen onafhankelijke beoordelingen van de effectiviteit.

Wat me bijblijft, is de geografie van de keuze. Dezelfde tekst, geschreven door hetzelfde model, draagt een signaal als de schrijver in de Europese Unie zit en elders niet: de herkomst van content wordt een functie van de jurisdictie, geen eigenschap van de content. Dat is een legitieme lezing van een verplichting die binnen één gebied geldt, en via de API kan de hele wereld het desgewenst aanzetten. Maar wie een tekst zonder watermerk ontvangt, weet nog steeds niets — en met een detectie van 42% in het Roemeens (cijfer van ActuIA, bij een drempel van 1% vals-positieven) en een signaal dat naar 17% zakt zodra een kwart van de woorden door synoniemen is vervangen, weet zelfs wie de sleutel heeft minder dan het woord 'watermerk' doet hopen.

— Olya